АЁЛЛАР БЕКАТИ

Фарғонадаги норасмий “Ўтюраклар клуби” раҳбари Мўътабар Тожибоева Андижон ҳодисаларидан кўп ўтмай, 2005 йилнинг октябрида Дублинга, инсон ҳуқуқлари мавзуидаги халқаро анжуманга жўнаб кетиш олдидан ҳибсга олинганди. Би-би-си билан бўлган телефон мулоқотида Мўътабар Тожибоева ҳуқуқ тартибот органлари уни бугун Тошкент вақти билан соат 18-ларда Марғилондаги уйигача тез ёрдам машинасида олиб келиб келишганини айтди. Мўътабар Тожибоева шу йил бошларида жарроҳлик амалиётини бошидан кечирганини айтди. “Ўшандан буён соғлигим унчалик яхши эмас” - деб айтди Мўътабар Тожибоева Би-би-си билан бўлган телефон суҳбатида.
Ўзбекистон маҳкамаси Мўътабар Тожибоевани таъмагирлик ва туҳмат қилиш дохил, бир қатор иқтисодий жиноятларда айбдор деб топган, аммо инсон ҳуқуқлари ташкилотлари унинг ҳуқуқ ҳимоячиси сифатидаги фаолияти учун жазоланганини айтишади. Мўътабар Тожибоеванинг озод этилиши Америка Давлат котибининг ёрдамчиси, Ричард Баучер Ўзбекистонда мамлакат раҳбарлари билан учрашаётган бир пайтга тўғри келган. Тожибоева хоним Андижон қирғинидан жабр кўрган оилалар билан яқиндан ишлаган. У ҳукумат кучларининг тинч намойишчиларни ўққа тутишини қоралаб чиққан ва воқеалар юзасидан мустақил текширув ўтказиш ҳақидаги чақириқларга қўшилганди. “970 кун давомида тортган азобларимдан умуман афсусланмайман” - деб айтди инсон ҳуқуқлари фаоли. У қамоқдалиги пайтида “Ўзбекистон - қийноқлар ороли” эканини ҳис қилганини айтди. Бир ой олдин, қамоқхонадаги пайтда Мўътабар Тожибоева инсон ҳуқуқлари фаоллари учун нуфузли Мартин Энналс (Martin Ennals) халқаро мукофотига лойиқ топилган. Мартин Энналс жамғармаси раиси Ҳанс Туленга (Hans Thoolen) Тожибоева хақида “Бу аёл катта жасоратга эга эканини намойиш қилди” деб айтди. (Манба: БиБиСи)

Покистоннинг Равалпинди шаҳрида ўтказилаётган сайловолди намойишида худкуш ҳужумчи уюштирган суиқасд оқибатида мухолифат раҳбари, Покистоннинг собиқ бош вазири Беназир Бҳутто ҳалок бўлган. Худкуш ҳужумчи Бҳутто хонимнинг бўйни ва кўксига ўқ узган, сўнг ўзини ўзи портлатиб юборган. Покистонда 8 январга мамлакат парламенти ва маҳаллий кенгашларга сайловлар белгиланган, Беназир Бҳуттонинг Покистон Халқ партияси сайловда иштирок этишга қарор қилган. Бҳутто хоним мамлакат бўйлаб сайловолди намойишларида чиқишлар қилаётган эди. Равалпинди шаҳридаги истироҳат боғида Бҳутто хоним ўз тарафдорлари қаршисида нутқ сўзлаганидан сўнг суиқасд уюштирилган. Гувоҳларнинг сўзларига кўра, Бҳутто хоним ўз нутқини тугатганидан кейин истироҳат боғи дарвозаси томон юрган, автомобилга ўтиришга чоғланган пайти уч зқ овози эшитилган, сўнг портлаш юз берган. Бҳутто хоним шифохонага олиб кетилган, олган жароҳатлари оқибатида у ерда вафот этган. Яна бир мухолифат раҳбари, собиқ бош вазир Навоз Шариф Бҳутто хоним олиб борилган касалхонага борган ва “бу кун Покистон учун ўта “даҳшатли кун”, деб айтган. “Бу мамлакат тарихидаги қайғули эмас, қоронғу, ўта қоронғу кун. Ақл бовар қилмайдиган, хаёлга келмайдиган ҳодиса юз берди. Бу мамлакат тарихидаги энг қайғули кун”, деб айтган Навоз Шариф. Беназир Бҳуттога суиқасд жаҳон бўйлаб қораланган. АҚШ Президенти Жорж Буш ушбу “қўрқоқларча амал”ни содир этганлар одил жазога тортилиши керак, деб айтган. Ҳиндистон бу хабардан даҳшат ва ларзага тушганини айтган. Россия Покистон раҳбарларини барқарорликни таъминлашга чиқарган.

Бҳутто хаёти хақида

Беназир Бҳутто 54 ёшда эди. У икки марта Покистон бош вазири бўлган. Бҳутто хоним учинчи бор бош вазирлик курсисига келишга ҳаракат қилган эди. 1988 йилда Беназир Бҳутто Покистоннинг илк аёл бош вазири бўлиб сайланганда, у демократия ва замонавий сиёсатчи тимсоли сифатида кўрилганди. Ёш, Оксфорд университетининг талабаси ва жозибали аёл эркаклар қўли баланд бўлган мусулмон жамиятида тоза ҳаводек сезилганди. Бҳутто оиласи дунёдаги энг таниқли сиёсий сулолалардан ҳисобланади. Беназир Бҳутто Оксфорд университетида сиёсатшунослик ва иқтисодни ўрганган. Беназир Бҳуттонинг отаси Зулфиқор Али Бҳутто 1970 йиллар бошида Покистон бош вазири бўлган. Зулфиқор Али Бҳутто бошчилигидаги ҳукумат Покистоннинг 1947 йилдан кейинги тарихида мамлакатни армиянинг қудратисиз бошқарган саноқли ҳукуматлардан эди. 1977 йилда мамлакатда амалга оширилган ҳарбий тўнтаришдан сўнг Зулфиқор Али Бҳутто ҳибсга олинади, икки йилдан сўнг қатл этилган. Ёш Беназир қамоқхонага ташланади, ҳибсда беш йилни ўтказади.Ундан сўнг муҳожиротга чиқиб, Покистон ҳарбий раҳбариятига қарши сиёсий курашини давом эттиради. 1990 йилда ҳам, 1996 йилда ўзи ва турмуш ўртоғи Осиф Зардорийга нисбатан коррупцияга оид айбловлар илгари сурилди. Беназир Бҳутто Британия ва Дубайда саккиз йил яшади. Яқинда Ғарб босими остида генерал Парвез Мушарраф режими диний кучлар ва уларнинг жангари ҳомийларини иҳоталаб қўйиш ҳаракатларини бошлади. Президент Парвез Мушарраф сиёсий мухолифларининг коррупцияга доир айбловлари борасида авф эълон қилди. Беназир Бҳутто жаноб Мушаррафнинг ватанга қайтишни кечиктириб туриш борасидаги сўровига қарамай, Покистонга борди. Бҳутто хоним ўзининг қайтиши Покистондаги демократия учун муҳим эканлигини айтган эди. “Менинг ортга қайтишим Покистон халқи учун диктатурадан демократия, эксплуатациядан қудрат, зўравонликдан тинчлик йўлига қайтишни англатади”, деб айтган Беназир Бҳутто. Беназир Бҳуттога суиқасд Покистон учун сиёсий зилзиладир. (Мақола БиБиСи саҳифасидан олинган)